Stel: je koopt als ondernemer een bedrijfswagen ter waarde van € 80.000 voor € 40.000. Een mooie deal. Je hebt onderhandeld, de auto bekeken en niets gemerkt van financiële problemen bij de verkoper. Een jaar later gaat de verkoper failliet. Kan de curator de auto dan alsnog terugvorderen?
Het antwoord kan onder de nieuwe Europese regels straks verrassend genoeg “ja” zijn. De Europese richtlijn tot harmonisatie van bepaalde aspecten van het insolventierecht brengt verschillende wijzigingen mee voor het Nederlandse insolventierecht. Eén daarvan raakt iedereen die in het jaar vóór een faillissementsaanvraag goederen of andere vermogensbestanddelen koopt voor een lagere prijs dan de economische waarde.
Hoe werkt het nu?
Op grond van het huidige Nederlandse recht is een koper bij een dergelijke transactie relatief goed beschermd. De curator kan een koopovereenkomst in beginsel alleen vernietigen als sprake is van benadeling van schuldeisers én de koper wist of behoorde te weten dat daarvan sprake was.
Koop je dus voor € 40.000 een auto die € 80.000 waard is, maar is er geen enkele reden om te vermoeden dat de verkoper daarmee zijn schuldeisers benadeelt? Dan is vernietiging van de koop op grond van de faillissementspauliana niet zonder meer mogelijk.
Straks geen wetenschap van benadeling meer nodig
De Europese richtlijn, die overigens voor 22 januari 2029 moet zijn geïmplementeerd, kiest voor bepaalde transacties met een duidelijke onderwaarde voor een andere benadering. Voor transacties in het jaar voorafgaand aan de faillissementsaanvraag wordt het prijsverschil bepalend. De curator hoeft daarbij niet langer aan te tonen dat de koper wist of had moeten weten dat schuldeisers zouden worden benadeeld.
Dat betekent dat ook een koper die volledig te goeder trouw handelt, kan worden geconfronteerd met vernietiging van de rechtshandeling door de curator.
Goed kwijt èn geld kwijt?
Daarmee ontstaat een opvallend risico. Als de curator de koop vernietigt, kan hij vorderen dat het gekochte goed wordt teruggeleverd. Maar wat gebeurt er dan met de € 40.000 die de koper ervoor heeft betaald?
Op grond van de huidige Nederlandse wetgeving heeft de koper voor zijn betaling een boedelvordering, voor zover de boedel daardoor nog is verrijkt. Is het geld bijvoorbeeld nog aanwezig, dan kan de koper dit bedrag als boedelvordering terugvragen. Is het geld inmiddels gebruikt voor andere uitgaven, zoals het betalen van rekeningen of salarissen, dan blijft voor de koper een concurrente faillissementsvordering over. De koper krijgt dan alleen iets terug als er in het faillissement voldoende geld beschikbaar is voor een uitkering aan concurrente schuldeisers. In veel faillissementen krijg je als gevolg niets uitgekeerd; je bent zowel je auto als € 40.000 kwijt.
Onder het huidige Nederlandse recht geldt voor deze nadelige uitwerking dus een hoge drempel: de koper moet in beginsel hebben geweten of hebben moeten weten dat de schuldeisers van de verkoper door de transactie zouden worden benadeeld. De vraag is dan ook of de huidige uitwerking na de implementatie van de richtlijn kan blijven bestaan. Als die wetenschap niet langer vereist is, is het immers de vraag of het gerechtvaardigd is dat een koper die volledig te goeder trouw heeft gehandeld, toch met de financiële gevolgen van de vernietiging wordt geconfronteerd.
Voor ondernemers geldt vanaf de implementatie van de nieuwe richtlijn vermoedelijk meer dan ooit: lijkt een zakelijke deal te mooi om waar te zijn? Wees je bewust van de risico’s en laat je niet eenvoudig verleiden door een forse korting op activa.
Heb je te maken met een wankele handelspartner of wil je risico’s bij activa-transacties beperken? De specialisten van De Voort Advocaten staan je graag bij met praktisch en gedegen advies.